Từ Nam đến Bắc
Tính đến năm 2016, một số vùng có sản lượng khá như: nhà yến tại Trảng Bom (Đồng Nai) thu hoạch trên 19.323 tổ/năm, Rạch Giá (Kiên Giang) thu hoạch 9.365 tổ/năm, Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk) thu hoạch 16.117 tổ/năm, Phú Riềng (Bình Phước) thu hoạch 15.759 tổ/năm, nhà yến tại Khánh Hòa thu hoạch 17.947 tổ/năm. Cũng theo Hiệp hội Yến sào Việt Nam, tốc độ đầu tư nhà yến mới hiện nay là nhanh và thay đổi từng tháng, tăng từ 20-30% tùy theo mỗi địa phương. Dự báo, đến năm 2020, nghề yến nuôi trong nhà có thể sẽ có thêm 2.000 - 2.200 nhà yến mới, diện tích sàn xây dựng 700.000-1.000.000 m2.
Theo số liệu điều tra của Hiệp hội Yến sào Việt Nam, nếu tháng 6.2014, cả nước có 30 tỉnh, thành phố có hộ nuôi chim yến trong nhà với số lượng trên 2.610 nhà yến, thì đến tháng 3.2017, cả nước đã có 36 tỉnh, thành phố với số lượng nhà yến tăng gần gấp đôi, trên 5.060 nhà. Sản lượng thu hoạch yến tại Việt Nam cũng tăng nhanh qua các năm.
Kiếm tiền bạc tỷ
Chúng làm tổ trong các ngôi nhà với số lượng vài trăm con. Điều này đã quyến rũ Yến Hàng vào theo. Khi Yến Hàng làm tổ trong nhà thì người ta lấy trứng Yến Hàng cho Yến bụng trắng ấp. Kết quả là Yến Hàng tăng dần số lượng và thay thế cho Yến bụng trắng. Sau khi Yến Hàng đã có số lượng nhiều, người ta che dần các cửa sổ và cửa lớn làm cho ngôi nhà tối lại như hang yến. Yến bụng trắng không có âm dội nên phải ra ngoài, nhường nhà cho Yến Hàng. Ông Nguyễn Văn Minh (TPHCM), người có hơn 10 năm nuôi chim yến, hiện có 2 nhà nuôi chim yến ở Kiên Giang cho hay: “Gần 20 năm về trước, nghề nuôi chim yến trong nhà vẫn chưa nhiều người biết đến.
Tôi đầu tư 1 tỷ đồng đầu tư xây một căn nhà yến khoảng 100m2, nhưng làm nhiều cách nhưng vẫn không thể dụ được yến vào. Sau khi thất bại, tôi đã sang Malaysia - nơi nổi tiếng về nghề nuôi yến trong nhà, để học hỏi kinh nghiệm. Sau đó, tôi còn thuê kỹ sư Malaysia về hướng dẫn, mới có thể thành công. Hiện nay, trung bình một tháng tôi thu hoạch được gần 10kg yến sào thô”. Số người kiếm tiền tỷ nhờ nuôi yến trong nhà hiện không phải là ít. Sản phẩm yến sào thô, chưa làm sạch có giá dao động khoảng 18 - 24 triệu đồng/kg (tùy theo chất lượng).
Người nuôi chỉ cần bỏ tiền xây dựng nhà yến, tìm cách dụ được yến vào, giữ chân được yến là xem như thành công. Nuôi yến không tốn tiền thức ăn vì yến tự kiếm thức ăn, rồi về nhà yến làm tổ. Một năm yến làm tổ 2-3 lần, thường sau 3 tháng sinh con thì chim yến bỏ tổ cũ đi làm tổ mới. Nhà nuôi yến cũng không cần quá rộng, chỉ cần khoảng 50 - 100m2. Với chi phí đầu tư hiện nay, xây một nhà nuôi yến tốn khoảng 3 - 4triệu đồng/m2. Nếu dụ được yến bay vào thành công thì sau 2 năm là thu hoạch. Một nhà yến khoảng 100m2 có thể thu hoạch một tháng vài ký yến sào là chuyện thường.
Hên xui may rủi với “lộc trời”
Tất cả các yếu tố đó quan trọng, nhưng cái cốt lõi là “lộc trời”. Nhiều nhà xây dựng đúng các tiêu chuẩn mà yến chỉ vào lác đác, thậm chí không vào. Một người từng thất bại sau khi xây dựng nhà nuôi chim yến ở Cần Giờ chia sẻ: “Năm 2010, thấy việc nuôi chim yến phát triển rầm rộ, tôi quyết định đầu tư nuôi yến. Người xây nhà yến cam kết chắc chắn 4 tháng yến sẽ vào nhà làm tổ. Yến vào thiệt nhưng được khoảng 3 tháng rồi bay đi, không làm tổ. Tôi thấy cũng có nhiều người xây nhà nuôi yến đúng theo kỹ thuật hướng dẫn, đến khi phát loa dụ thì yến bay… vào nhà kế bên”.
Hiệp hội Yến sào Việt Nam cũng đưa ra các con số cho thấy chỉ có 7 - 10% nhà yến ở Việt Nam thành công ở mức rất tốt, 10 - 15% ở mức tốt, 15 - 20% đạt mức trung bình, 20 - 25% thuộc hàng hiệu quả và có đến 25-30% là không hiệu quả. Nguyên nhân được xác định là Việt Nam đang trong thời kỳ phát triển tự phát nên cấu trúc nhà yến hầu hết chưa đạt, trong khi kỹ thuật vẫn còn ở bước bắt đầu. Theo Hiệp hội Yến sào Việt Nam, đến cuối năm 2017, đã có khoảng 41 tỉnh, thành nuôi chim yến với sản lượng ước tính đạt 40 tấn/năm.
Nghề nuôi chim yến đã có từ cách đây hơn 20 năm, nhưng đến nay trừ một vài địa phương đã quy hoạch được vùng nuôi thì hầu hết các địa phương trên cả nước vẫn chưa có quy hoạch. Trong công tác quản lý, hiện chỉ có Thông tư 35 của Bộ NN&PTNT quy định tạm thời về quản lý nuôi chim yến.
Những rào cản
Tuy nhiên, hiện nay khi số lượng nhà yến thực tế đã hơn 500 thì quy hoạch vẫn chưa có cụ thể. Không chỉ ở ngoại thành như xã Tam Thôn Hiệp (huyện Cần Giờ) - nơi có nhà nuôi yến đầu tiên và đang phát triển rất mạnh, mà ngay nhiều khu vực trung tâm như quận 5, quận 8,… cũng đã xuất hiện nhà nuôi yến. Một người dân (xin phép giấu tên) rầu rĩ kể: “Thời gian đầu chỉ có vài nhà nhưng nay đã tăng rất nhiều. Tiếng chim yến từ sáng cho đến tối. Sống riết rồi cũng quen, nhưng nhà nuôi yến có mùi hôi của phân rất khó chịu”. Đó là chưa kể nhà nuôi chim yến rất dễ nhận biết với những lỗ trên tường, khiến cho cảnh quan đô thị trở nên “khập khiễng”, thiếu mỹ quan.
Nhiều địa phương như Khánh Hòa, Ninh Thuận, Tiền Giang và mới gần đây nhất là tỉnh Phú Yên đã có quy hoạch vùng nuôi chim yến, mang đến sự ổn định cho người nuôi, người dân trong khu vực. Tại An Giang, Bà Rịa - Vũng Tàu, người dân nuôi yến phải có trang trại, và không chuyển đổi công năng đất quy hoạch này. Quan trọng hơn, khi có vùng quy hoạch, người nuôi yến sẽ xây dựng được thương hiệu, Nhà nước thu được thuế, từ đó hướng đến xuất khẩu. Nhưng số lượng địa phương có quy hoạch chỉ đếm trên đầu ngón tay. Với tiềm năng của nghề nuôi yến, các ngành liên quan đã đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2020, cả nước sẽ có 10.000 ngôi nhà yến.
Đến năm 2030, sản lượng yến sào xuất khẩu sẽ đạt hơn 100 tấn thành phẩm; giá trị kim ngạch xuất khẩu yến sào sẽ đạt 200 triệu USD/năm. Nhà nước cũng đang dần quan tâm đến “nghề bạc tỷ” khi có nhiều chính sách cũng như đầu tư theo hướng phát triển vùng nuôi tập trung, đồng thời tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp chế biến các sản phẩm từ yến nhằm quảng bá thương hiệu Yến Việt. Thế nhưng, những người nuôi yến cho biết nỗi lo của họ là giá thành bấp bênh do thị trường quá hẹp.
Ở trong nước, đa phần người sử dụng yến phải có mức thu nhập khá, nên số lượng không nhiều. Muốn vươn ra thị trường thế giới thì việc quảng bá thương hiệu Yến Việt gặp rào cản về chất lượng khi hàm lượng dinh dưỡng từ các yến sào nuôi trong nhà chưa đạt tối đa, sản phẩm từ yến chưa đa dạng, hiện chủ yếu chế biến thô.
Cách chế biến, bảo quản yến còn mang tính thủ công sơ sài. Nghề nuôi yến phát triển mạnh nhưng chủ yếu mang tính tự phát, thiếu quy hoạch nên gặp khó khăn trong việc quản lý, thu gom phục vụ quá trình chế biến, sản xuất… Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia nhận định, chim yến là không phải vật nuôi mà chỉ loài tự nhiên hoang dã. Việc quy hoạch vùng nuôi khó khả thi vì sau thời gian nguồn thức ăn ngoài thiên nhiên hết thì chim yến sẽ di chuyển sang nơi khác. Bài toán đặt ra cho Yến Việt, quả thật, không dễ chút nào
Đặc điểm sinh lý, sinh thái của chim yến ra sao ?
Điều kiện khí hậu, môi trường trong nhà thích hợp để chim Yến sinh sống làm tổ.
Chim yến vẩn chấp nhận làm tổ và sinh sản ở môi trường ẩm độ cao 89-92% nhưng sản lượng có thể giảm 15-18%, trường hợp này rất dể bị tổn thương cho các vật dụng trang thiết bị trong nhà yến. Chim yến không vào làm tổ khi độ ẩm luôn thấp dưới 74%. Cường độ ánh sáng trong nhà yến phải dưới 50 lux.
Hướng lỗ ra vào của nhà yến
Chọn theo hướng Đông, nếu chuồng cu nằm ở một phần ở giữa nhà yến thì có một phần trong nhà yến bị ảnh hưởng nhưng cường độ ánh sáng dưới 0,5 lux không ảnh hưởng đến sinh hoạt chim yến, nếu chuồng cu nằm ở cuối nhà yến cùng hướng Đông thì toàn bộ nhà yến cường độ ánh sáng dưới 0,02 lux, nếu chuồng cu nằm ở cuối nhà yến là hướng Tây thì toàn bộ nhà yến cường độ ánh sáng dưới 0,5 lux và chỉ cần chỉnh sửa ở phòng chim bay dạo. Tuy nhiên vẫn có nhà chim yến mở lỗ ra vào ở hướng Tây và chim yến vẫn về tốt.
Chu kỳ hoạt động ngày đêm của chim yến tại nhà yến
Đặc điểm và tập tính sinh sản của yến
Nếu sau khi chim yến làm xong tổ và chuẩn bị đẻ thì bị lấy tổ không cho chim ấp nở nuôi con thì chim sẽ lập tức làm tổ lại nên chim nhà có thể đẻ nhiều lần trong chu kỳ một năm. Trong nhà yến để chim tự ấp nở thì mỗi năm mỗi cặp chim chỉ có thể đẻ khoảng 3 lần. Một chu kỳ sinh sản của chim khoảng 3-4 tháng, trong đó 1-2 tháng là xây tổ và 2,5 tháng ấp nở nuôi con, và có thời gian nghỉ nhưng về quần đàn thì chim yến nhà đẻ rải rác quanh năm. Chim yến đực và cái cùng nhau làm tổ, cùng ấp và nuôi chim con, sinh sống khá ổn định, bay đi, bay về đúng hang, đúng tổ theo những hướng khá ổn định. Mục đích chim yến tổ trắng làm tổ là để đẻ trứng, ấp và nuôi con, không phải làm tổ để ở nên chim không di cư vào mùa đông
. Chim yến tiết nước bọt làm tổ để sinh sản nên tổ rất dính và gắn được trên nhiều vật liệu như đá, tường gạch tô cement, tấm bêtông và ván gổ …, nhưng không gắn trên sắt thép và ván nhựa giả được vì không thấm nước. Ở Indonesia, trước năm 1996, thời kỳ đầu của ngành nuôi chim yến, ván Teak (Giả Tị) được chọn dùng vì nhiều nhà chim yến tự nhiên vào ở là dùng ván Teak làm rui kèo cột, đòn tay.., chim yến làm tổ trên các tấm ván này. Ván giả tị có đặc điểm tốt cho chim yến làm tổ là thớ gỗ lớn, xốp nhẹ, hút nước nhanh, còn ván căm xe, gỏ, trắc …dùng không hiệu quả vì thớ gỗ nhỏ, cứng nặng, hút nước chậm ít .. và đắt tiền.
Các nhà khoa học và chủ nhà yến đã khảo sát và kết luận chim yến thích gắn tổ lên trên các tấm ván vì chim dể bám hơn trên tường gạch đá. Khi chim treo mình làm nền tổ, nước bọt phun ra ván hút nước tốt hấp thu khô nhanh nên chim làm nền tổ xong nhanh, chim không bị mệt mỏi vì chân và cơ bắp không phải hoạt động nhiều khi chim treo mình làm tổ. Ván giả tị không mùi, không có vị đắng và ít bị mạt gỗ xâm hại, khi đóng chắc chắn không lung lay, đây là một yếu tố quan trọng để chim yến đeo bám lên ván ở lại nhà yến.
Luân chuyển không khí trong nhà yến
“ Nhà yến làm đúng kỹ thuật, chắc chắn chim về ở, mỗi năm tăng đàn càng nhiều, nhà yến làm không đúng kỹ thuật thì không thể thành công được vì chim không ở được, yếu tố lộc trời cho là số lượng chim về ở ngày mỗi nhiều mà ai cũng mong ước có vài kg tổ /tháng” Yếu tố không khí luân chuyển trong nhà yến, theo tôi rất quan trọng so với các yếu tố môi trường khác trong nhà yến. Đây là yếu tố mà nhiều nhà yến ở dể bị vướng và dẩn đến tình trạng nấm mốc, không khí trong nhà yến luôn nóng hầm khiến chim không thể ở được. Việc chỉnh sửa phải đục phá tốn kém với việc sửa chữa các yếu tố khác trong nhà yến.
Nuôi yến vùng lạnh
Cũng như các loài động vật khác, trong những ngày rét đậm nhiệt độ xuống càng thấp thì các loài động vật rất cần năng lượng để chống chọi cái lạnh. Chim yến chết vì không có mồi ăn, không có đủ năng lượng để duy trì thân nhiệt đến mức thấp nhất đối kháng với cái lạnh thì chim yến chết. Để duy trì sự sống, chính chim yến phải tự đi săn tìm mồi ăn côn trùng ngay khi có thể trong những ngày mưa phùn gió lạnh hoặc do chính chủ nhà yến cung cấp.
Ánh sáng trong nhà yến
Đây cũng là đặc điểm của những loài chim sống trong hang động giấu tổ để bảo vệ bản thân và chim non khỏi kẻ thù. Khi đẻ và ấp trứng chim chọn những nơi không có ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp vào, thường chọn những nơi lờ mờtối. Nhờ đặc điểm này mà các loại chim khác như én nhạn, yến cỏ, se sẽ, bồ câu và những chim dữ như cắt, đại bàng, diều hâu và két không xâm nhập vào nơi trú ở của chim yến quấy rối và giết hại. Trong nhà yến, ánh sáng tối đến “0 lux”, môi trường và âm thanh, mùi sinh cảnh đạt, nếu cần chổ cư trú và sinh sản, chim yến cũng sẽ chỉ cư trú ở các khu vực gần lổ ra-vào, phòng bay dạo và khu vực lổ thông tầng nơi trong nhà yến có độ sáng lớn hơn “0,2 lux”.
Ở khu vực này nếu không có đóng ván, chim buộc lòng phải làm tổ trên tường, gốc nhà yến. Những nơi có ánh sáng lờ mờ tối 0,2 lux trở lênnày thường nằm ở phía sau những vật bị chiếu sáng như sau những tấm ván nên chim yến thường tập trung ở và làm tổ ở các vùng tối này. Ánh sáng trong nhà yến hoàn toàn không ảnh hưởng đến chất lượng hay màu sắc của tổ yến. Màu sắc của yến sào bị tác động bởi ẩm độ và tình trạng vệ sinh trong nhà yến.
Độ ẩm trong nhà yến thế nào ?
Độ ẩm này phải xuyên suốt trong cả thời gian chim bắt đầu quẹt nền tổ, sinh sản, ấp trứng, chăm sóc nuôi dưỡng chim non. Trong những đàn chim yến, việc sinh sản duy trì nòi giống diển ra liên tục trong suốt năm mặc dù trong năm là có những lúc vào vụ chính và vụ phụ sinh sản nên độ ẩm trong nhà yến phải duy trì liên tục và thường xuyên ngày và đêm kể từ khi nhà yến hoạt động.
Tạo mùi cho nhà yến
Các mùi này được gọi là mùi “sinh cảnh trong nhà yến”.là mùi quen thuộc của chim yến vì ngay từ khi mổ vỏ trứng mở mắt chào đời, chim yến non đã cảm thụ được… do vậy, cách tạo mùi sinh cảnh trong nhà yến đều dựa trên việc tổng hợp các mùi này. Các loại mùi phổ biến hiện nay: Swiftlet Hormone Liquid, Fish oil, PW Cair, PW Super, PW Concentrate, Love Potion, NT Swiftlet Nesting Plank Liquid, Nest Tech Hormone Liquid, Nest Tech Armor/Odour Removal Liquid, Flea Control Liquid, Tanali Swiftlet Vinegar, EM 1, Green PRO Swiftlet Enzyme, G1L4 Swiftlet Aromatherapy, Black Potion, Swiftlet Aomatherapy G3 LO, Tenopa SC, Swiftlets’Aromatic Fusion H3N1; Ở Thái Lan có hai mùi chính là Aroma HB 101A và Aroma HB 101 B, và ở Việt Nam là có Tinh yến Hương, Lộc Yến Hương, Muritara, Dura, Aroma HB, SH 125, Super Pheromones, Muriara và nước Rubi
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét